Salı Toplantıları - 6: Disiplinlerarası Bir Yaklaşımla Ceza Hukukunda Hareket Kavram ve Terimi
Etkinlik Tarihi 10 Mart 2026
Yayınlanma Tarihi: 10 Mart 2026
96 görüntülenme
10 Mart 2026
10 Mart 2026
96


Salı Toplantıları kapsamında Anabilim Dalı Başkanımız Doç. Dr. Selman DURSUN, doçentlik monografik eseri olan “Disiplinler Arası Bir Yaklaşımla Ceza Hukukunda Hareket Kavram ve Terimi: Almanca ve İngilizce Literatürle Karşılaştırmalı” başlıklı çalışması hakkında bir sunum yaptı.

Sunumda, hareket kavramının sözlükteki anlamı ile fiil, eylem ve davranış gibi terimlerle ilişkisi üzerinde duruldu. Ardından hareket kavramının doğa bilimleri ve sosyal bilimlerde nasıl ele alındığı açıklanarak fizik, biyoloji, psikoloji ve sosyolojide çeşitli hareket yaklaşımlarına değinildi. Ayrıca felsefede hareket teorileri ile hukukta hareket kavramının gelişimi ve ceza hukukunda kullanılan hareket, fiil ve davranış terimlerinin kanuni düzenlemeler ve öğretideki kullanımları karşılaştırmalı olarak değerlendirildi.

Toplantının sonunda ceza hukukunda yeni bir hareket teorisi olarak anlamsal hareket kuramına ilişkin temel yaklaşımlar paylaşıldı.

Hocamıza sunumu ve değerli paylaşımları için çok teşekkür ediyoruz.

Kitabın Önsözünden:

"Ceza hukukunda hareket konusunu çalışma alanı olarak seçerken ilk planda, hareket kavramıyla ilgili ceza hukuku genel hükümler eserlerinde tartışılan teorileri ele almayı ve bunların suç öğretisine olan etkilerini irdelemeyi planlıyorduk. Bu bağlamda kavram ve terim meselesi, kısa bir ön sorun olarak değinmeyi düşündüğümüz bir noktaydı. Bunun temelde hareket, fiil ve davranış sözcükleri etrafında cereyan eden tali bir problem olduğunu sanıyorduk. Ancak sözlük araştırmalarında gördük ki görünüşte basit olan bu husus, disiplinler arası bir incelemeyi gerektiren bir mahiyete sahipti. Bunun üzerine konunun, deyim yerindeyse disiplinler üstü genel bir fotoğrafını çekmeye giriştik fakat itiraf etmek gerekirse bunda oldukça zorlandık.

Önceki çalışmalarımız itibariyle disiplinler arası konularda görece tecrübeli bir akademisyen olarak farklı disiplinlere ilişkin incelemelerde yaşayacağımız zorlukları bir nebze tahmin ediyorduk. Fakat açıkçası bu denli bir güçlüğü beklemiyorduk. Bilhassa hareketle ilgili felsefe alanındaki tartışmalara mümkün olduğunca girmemeye çalıştıysak da bundan kaçınmamız mümkün olmadı, ne var ki meselenin esasının da orada olduğunu gördük. Doğa bilimleri fizik ve biyolojiden, sosyal bilimler şemsiyesi altındaki psikolojiden sosyolojiye, hukuka (hukuk felsefesine) ve hatta ceza hukukuna dair köşe taşı niteliğindeki kavramsal tartışmaların neredeyse tümünde felsefi görüşlerin izlerine denk geldik. Antik çağ filozofu Aristo’dan, Orta ve Yeni Çağ filozofları İbn Sina, Gazzali, İbn Rüşd, Kant, Hegel, Hobbes, Bentham ve Yakın Çağ filozofları Wittgenstein, Habermas gibi çok sayıda düşünürün, hareketle ilgili önemli tespitlerine ulaştık. Elimizden geldiğince adeta “gayya kuyusu” mahiyetindeki felsefi fikirleri, naçizane idrak süzgecimizden ve söz dağarcığımızdan süzerek çalışmamıza aktarmaya çalıştık.

Çalışmamızın genelinde, Türkçe eserlerin yanı sıra Almanca ve İngilizce literatürden de yararlanılmaya gayret edilmiş böylece yabancı eserlerde hareketle ilgili özellikle terimsel tercihler ortaya konulmak istenmiştir. Bunun yanı sıra ceza hukukuna ilişkin açıklamalarda dört ayrı hukuk sisteminin (Türk, Alman, Amerikan ve İngiliz) hareketle ilgili kanuni düzenlemelerine ve öğretilerindeki görüşlere yer verilmiştir. Bu noktada kanun tasarıları, yapılan reformlar, eski öğretideki fikirler de araştırılmış ve hareketle ilgili düzenleme ve tartışmaların gösterdiği seyir gösterilmeye uğraşılmıştır. Örneğin, Alman hukuku bakımından ceza hukukuna özgü hareket kavramının babası sayılan Hegel’in, “Hegelci” yazarların ve hukuk filozofu Radbruch’un; Anglo-Amerikan hukuku açısından ise ceza hukukuna dair önemli çalışmaları bulunan Bentham’ın ve hukuk filozofu Austin’in hareket kavram ve terimi yönünden mihenk taşı niteliğindeki görüşlerinden başlayarak süreç özetlenmiştir. Farklı dil, terminoloji ve hukuk sistemini anlamaya dayalı bu çabanın da ayrı bir güçlük teşkil ettiği aşikârdır.

Eserimiz, terimsel bir irdeleme içerdiği için özellikle değişik bilim dallarında ve yabancı literatürde kullanılan ifadeleri, olduğu gibi yansıtma yolunu tercih ettik. Bu nedenle bilinçli olarak kendi tercihimiz olan bir deyimi yeknesak kullanma yoluna gitmedik. Mesela, fizik biliminde yabancı literatürde devinim tabiri tekdüze iken Türkçe kaynaklarda devinim veya hareket tabirine denk gelinebilmektedir. Yine psikoloji, sosyoloji veya ceza hukukunda, ilgili teorinin bilinçli bir seçimi olarak davranış sözcüğünü üstün tutması söz konusu olabilmektedir. Bununla birlikte (bilhassa felsefe alanındaki) yabancı eserlerin Türkçe çevirilerinde farklı terim tercihleri olabildiğini gördük. Doğru karşılığı bulabilmek için ilgili yapıtın varsa aynı veya farklı dildeki diğer tercümelerinden de yararlanmaya çalıştık. Bu noktada eserin orijinalindeki kelimeye dair benimsediğimiz Türkçe karşılığı yeknesak kullanmaya gayret ettik. Örneğin, İngilizce “movement” ve “motion” sözcüklerini devinim ve devim, Almanca “Akt” için eylem tabirlerine yer verdik. Keza İngilizce aslında dahi birbiri yerine kullanılabilen “act” ve “action” mukabili sırasıyla fiil ve hareket kelimelerinde karar kıldık.

Hareket konusunu, ceza hukukunda yerleşik birtakım kuramlardan bağımsız olarak kavram ve terim düzeyinde incelemek, kaçınılmaz olarak bir ölçüde günlük dildeki kullanımlara odaklanılmasını ve felsefi olarak da dil felsefesini öne çıkarmıştır. Keza aynı sınırlamanın bir sonucu olarak farklı disiplinlerden ortak bir bakış açısı geliştirme çabası da kendini göstermiştir. Bu bağlamda doğa bilimlerinden ve yöntemlerinden kaynaklı maddeci, mekanik, genellemeci, kanun koyucu (nomotetik) yaklaşımın, manevi, ruhsal boyutu olan, genellenebilir olmayıp bireysel olan ve belirli bir kültürün içinde anlamın ön planda olduğu bir ortamda gerçekleşen insan hareketini izahta uygun olup olmadığı temel bir tartışmadır. Çalışmamızın birçok yerinde genel olarak sözü geçen ikileşimin izleri yer almakla birlikte anlamı, anlayıcı bir yaklaşımı temel alan insancıl (hümanist) düşünce daha fazla vurgulanmıştır. Kitabın sonunda takdimi yapılan anlamsal hareket kuramı da bu minvalde değerlendirilebilir."

Kitaba erişmek için:

https://www.seckin.com.tr/kitap/763462272

https://www.turcademy.com/kitap/disiplinlerarasi-bir-yaklasimla-almanca-ve-ingilizce-literaturle-karsilastirmali-ceza-hukukunda-hareket-kavram-ve-terimi-ceza-hukuku-monografileri-9789750272035




Fotoğraf Galerisi

Yaklaşan Etkinlik Listesi